Trekvaart Leiden - Haarlem

( H O O F D M E N U )

Half-way?
That nevertheless lay between Haarlem and Amsterdam? Yes, then we it have concerning plaatsje at Zwanenburg (noord-Holland), between the track line and the ring speed. But also on the line Haarlem - Leiden lies plaatsje or better a buurtschap which is called this way. Near Lisse in nearest the surroundings of ' the kitchen court ', which beautiful castle, partly verscholen the tulpenpark boasted between the bunches and beside ' the kitchen court '.
.
Awl-elzenhouten border pile for the Halfscheyd .

That 'zuid-Hollandse' half-way has a complete history
ever here in 1656 a first pile it was beaten which the beginning sounded in of age-long trekschuitendienst between Leiden and Haarlem. Granieten a copy of the aware pile stands still on the angle of the Cromme speed and visit ' Treck-Vaert '. The pile had been meant such as border pile between the two municipalities, Leiden and Haarlem.
.
Digging the speed.

Observed the times in which were started with digging (15 March 1657) and the moment on which the first 'trekschuit' left (1 November 1657) can you conclude that the work, what was previously subdivided in pieces, however, 49 of each 377 meters, very has been rapidly managed. That was the consequence of the fact, which one started simultaneously to all pieces at the same time, and that there was used already present rivers (among other things the ' those Maern ') and diversen Wateryngen. The appetite speed became 28.5 km long and the breadth became between the 15 and 20 meters. The depth amounted to 1.90 meter.
.
The desired profile at the invitation to tender.

The trekschuiten became aangebesteed on 30 June 1657 by the two cities themselves, Leiden ordered there 6 (afterwards still 2) and Haarlem 8 stuks and there captains, hunters and enslaves was appointed who the trekschuiten in tenant farming names. They calculated the passengers the chargeable travel expenses and settled up also to spin at passing of it. ' Treck-vaert ' had been especially intended for passenger transport. Moreover became he uses for mail services. freight speed was from pine boze, of it wild Gouda originally know nothing. However, was there used small ships, think of flat ' westlanders ' that were used the vegetable, but also bulge etc. of the country to the markets to transport. Both cities had importance at the use of the speed for persons - and mail transport. By the construction of the speed it went both cities afterwards for the wind by the economic growth which it experienced afterwards.
.
Image of Huys Halfwegen on maquette (museum ' the black tulp ').

In museum ' the black tulp ' is find a maquette on which the Huys Halfwegen, the wisselplaats for the appetite horses of the trekschuiten to see is. Moreover in noord-Hollandse half-way the horses were also changed on behalf of the trekschuitendienst, which a number of years had been already put for that in service. the ' Huys Halfwegen ' were built on behalf of ' the gecommitteerden ', in which delegates were established, originating from both municipalities. They formed many years' the governing board of the trekschuitonderneming. The activities existed mainly: determining among other things departure times, travel times, the places where of horse could not be exchanged and, in the last place, determining chargeable tolls. On the line Haarlem and Leiden became, as far as confessed, 4 places designated alwaar toll had be worn out.
.
Trekschuit on the Cager lakes.

The 'trekschuit' was an immense popular transport means in that time
that had mainly with comfort do to what brought with this manner of travel with itself in proportion with other transport resources, such as the diligences and mail coaches. The trekschuit offered already rapidly six up to eight zitplaatsen in a covered roef and there even something to eat was offered. Also outside persons could seat oneself, for the roef generally a space was where freight was stored and those were covered with a canvas sail. Below such twaalftal persons, who paid, however, something less than the passengers in the geriefelijk, heated roef, sat certainly. were carried out in that time 6 up to 8 travel per day, ' s-winters what less than ' s-zomers. On the other hand it was also possible, against firm bijbetaling, an extra regulate service. Travel lasted nearly the whole day, approximately 7 up to 8 hours. There were certainly zestal stopper places, where of horse could be changed. Time names now its (in that time) only approaches. One must consider that large cities had enough time in former days their own. Thus church bells could differ considerably. Just in 1892, all bells right were put with the Western European time. At the stopper places an inn present alwaar was the "travelling man" something could frequently use. it would now no longer be appropriate definitely in the jachtige time of, these form of transport although there was then also already talk of a tight time table. there even appeared a fine on if one did not stick to service grating.
.
Diligences and mail coaches.

Transport by postkoets or diligences went then, however, faster, but was far from comfortable
the ways were originally unpaved and as a result, were the transport, also by houten the wheels far from pleasant. In the trekschuit the travelling man had all occasion of relaxing itself, quietly of smoking a pijpje and a dutje to even do. Also he could dedicate himself to writing travel reports, letters and documents business. however, the arrival of the train would throw eventual "fumagine in water". Although arrival has been stopped of it rather long will nevertheless in 1839, the first train drive between Amsterdam and Haarlem. Already fast afterwards the route followed along the ' Haerlemsche Treck-Vaert ' and ' Leydsche Treck-Vaert '
in 1842. Became in the first place the train considers as a stinking and especially cold manner of travel
you no stove in your travel departure had like, however, present was in the geriefelijke behaaglijke trekschuit, after course of some years nevertheless gained that popularity. Especially its speed, which preceded with 40 km/hour certain six times this way high became by the travellers, which was ' time = money ', hogelijk appreciated. It lasted years however still 18, before in 1860, the last trekschuit detached itself of the quay to the Maredijk in Leiden and the last excursion started direction Haarlem.
.
Time table 'trekschuiten'.

A blue vein by the ball region? Toch the 'Leydsche Treck-Vaert' picture-certain a factor remains in the whole ball region. Take the lintbebouwing as an example once and also the track line, these runs nearly parallel of Haarlem until North district. The expectation is that there are in this year (2007) numerous activities around the ' Leydsche Treck-Vaert ' perceptible
already, it only already the attention which several museums in Gouda and Lisse to 350-jaar existed of the appetite speed give would be.
.
The 'Leydsche Treck-vaert', not only picture-certain a factor.

Present has the appetite speed no more function in organized persons - and or mail transport
or nevertheless because still there boatboat boats of North district, by the ' Haerlemsche Treck-Vaert ' to the Kager lakes sail. Also is used there the speed ' prive ' by innumerable launches and boats, which consider sailing there doorheen as an always reflexive pleasure. And we do not let the fishermen forget especially! Also the appetite speed fulfils still a very important "evacuation of water" function, particularly by the strongly changing climate in this present time much more rain falls there than formerly, correctly the appetite speed ensures that redundant rain water is rapidly removed from the ball region. Because of this the appetite speed has among other things got a so-called "marsh function" in the surroundings of Noordwijkerhout since 2004 (between speed and track line) that has been on the one hand meant as a cover at violent rain fall, on the other hand it (rare) offers at a broedplaats pre-eminently. Moreover the appetite speed has still an important function
he goes the verzilting in the ball region against, this means, the appetite speed washes down the region constantly with fresh, clear water. Particularly the ball cultivation is here on dependent.
.

In vogelvlucht de historie van de Trekvaart

  Halfweg? Dat lag toch tussen Haarlem en Amsterdam? Ja, dan hebben we het over een plaatsje bij Zwanenburg (in Noord-Holland), tussen de spoorlijn en de ringvaart. Maar ook op de lijn Haarlem - Leiden ligt een plaatsje of beter een Buurtschap dat zo heet. Vlakbij Lisse in de naaste omgeving van 'De Keukenhof', dat mooie kasteel, deels verscholen tussen de bossen en naast het beroemde tulpenpark 'De Keukenhof'.

.
  [down] Een elzenhouten grenspaal ter Halfscheyd .  [up] 
Afb.(c) REG

.
  Dat Zuid-Hollandse Halfweg heeft een hele geschiedenis
ooit werd hier in 1656 een eerste paal geslagen die het begin in luidde van een eeuwenlange trekschuitendienst tussen Leiden en Haarlem. Een granieten kopie van de bewuste paal staat nog steeds te bezichtigen op de hoek van de Cromme Vaart en Trekvaart. De paal was als grenspaal tussen de beide gemeenten, Leiden en Haarlem bedoeld.

.
  In acht genomen de tijd waarin begonnen werd met het graven (15 maart 1657) en het moment waarop de eerste trekschuit vertrok (1 november 1657) kun je concluderen dat het werk, wat tevoren opgedeeld werd in wel 49 stukken van elk 377 meter, heel snel is geklaard. Dat was het gevolg van het feit, dat men gelijktijdig aan alle stukken tegelijk begon, en dat er gebruik gemaakt werd van reeds aanwezige rivieren (o.a. de 'Die Maern') en diversen Wateryngen. De trekvaart werd 28,5 km lang en de breedte werd tussen de 15- en 20 meter. De diepte bedroeg 1,90 meter.
.

.
  [down] Het gewenste profiel bij de aanbesteding.  [up] 
Afb.(c) DB

.
  De trekschuiten werden aangebesteed op 30 juni 1657 door de twee steden zelf, Leiden bestelde er 6 (nadien nog 2) en Haarlem 8 stuks en er werden schippers, jagers en knechten aangesteld die de trekschuiten in pacht namen. Zij berekenden de passagiers de verschuldigde reiskosten en rekenden ook weer af aan de tollen bij het passeren ervan.
.
  De 'Treck-vaert' was vooral bedoeld voor personenvervoer. Daarnaast werd hij gebruikt voor postdiensten. Vrachtvaart was uit den boze, daar wilde Gouda indertijd niets van weten. Wel werd er gebruik gemaakt van kleine schepen, denk hierbij aan platte 'westlanders' die gebruikt werden om de groente, maar ook bollen e.d. van het land naar de markten te vervoeren. Beide steden hadden belang bij het gebruik van de vaart voor personen- en postvervoer. Door de aanleg van de vaart ging het beide steden nadien voor de wind door de economische groei die het daarna doormaakte.

.
  [down] Afbeelding van Huys Halfwegen op maquette (Museum 'de Zwarte Tulp').  [up] 
Afb.(c) REG

.
  In museum 'De Zwarte Tulp' is een maquette te vinden waarop het Huys Halfwegen, de wisselplaats voor de trekpaarden van de trekschuiten te zien is. Overigens werden ook in het Noord-Hollandse Halfweg de paarden gewisseld t.b.v. de trekschuitendienst, die een aantal jaren daarvoor al in dienst was gesteld.
.
  Het 'Huys Halfwegen' werd gebouwd t.b.v. 'de gecommitteerden', waarin afgevaardigden zetelden, afkomstig van beide gemeenten. Zij vormden jarenlang het bestuur van de trekschuitonderneming. De werkzaamheden bestonden in hoofdzaak: het vaststellen van o.a. vertrektijden, reistijden, de plaatsen waar van paard kon worden verwisseld en, niet in de laatste plaats, het vaststellen van de verschuldigde tolgelden. Op de lijn Haarlem en Leiden werden, voor zover bekend, 4 plaatsen aangewezen alwaar tolgeld moest worden afgedragen.

.
  [down] Trekschuit op de Cager Meren.  [up] 
Afb.(c) REG

.
  De trekschuit was een immens populair vervoermiddel in die tijd
dat had in hoofdzaak te maken met het comfort wat deze manier van reizen met zich meebracht in verhouding met andere vervoersmiddelen, zoals de diligences en postkoetsen. De trekschuit bood al gauw zes tot acht zitplaatsen in een overdekte roef en er werd zelfs iets te eten aangeboden. Ook buiten konden personen plaatsnemen, voor de roef was meestal een ruimte waar de vracht werd geborgen en die werd overdekt met een canvas zeil. Daaronder zaten zeker zo'n twaalftal personen, die wel iets minder betaalden dan de passagiers in de geriefelijk, verwarmde roef.
.
  Er werden in die tijd 6 tot 8 reizen per dag uitgevoerd, 's-winters wat minder dan 's-zomers. Daarentegen was het ook mogelijk, tegen stevige bijbetaling, een extra dienst te regelen. De reis duurde vrijwel de gehele dag, circa 7 tot 8 uur. Er waren zeker een zestal stopplaatsen, waar van paard kon worden gewisseld. Nu zijn tijdsaanduidingen (in die tijd) slechts benaderingen. Men moet bedenken dat grote steden vroeger hun eigen tijd hadden. Zo konden kerkklokken aanzienlijk verschillen. Pas in 1892 werden alle klokken gelijk gezet met de West-Europese tijd. Op de stopplaatsen was vaak een herberg aanwezig alwaar de "reizende man" iets kon gebruiken.
.
  Het zou beslist in de jachtige tijd van nu niet meer passen, deze vorm van vervoer alhoewel er toen ook al sprake was van een strakke dienstregeling. er stond zelfs een boete op indien men zich niet hield aan het dienstrooster.

.
  [down] Diligences en Postkoetsen.  [up] 
Afb.(c) MDZT

.
  Vervoer per postkoets of diligences ging toen wel sneller, maar was verre van comfortabel
de wegen waren indertijd onverhard en daardoor was het transport erover, ook door de houten wielen verre van aangenaam. In de trekschuit had de reizende man alle gelegenheid zich te ontspannen, rustig een pijpje te roken en zelfs een dutje te doen. Ook kon hij zich wijden aan het schrijven van reisverslagen, brieven en zakelijke documenten.
.
  Echter, de komst van de trein zou uiteindelijk "roet in het water" gooien. Hoewel de komst ervan redelijk lang is tegengehouden ging toch in 1839 de eerste trein rijden tussen Amsterdam en Haarlem. Al snel daarna volgde de route langs de Haerlemmer Treck-vaert' en 'Leydsche Treck-vaert'
in 1842.
Werd in eerste instantie de trein beschouwt als een stinkende en vooral koude manier van reizen
je had immers geen kachel in je reisvertrek zoals wel aanwezig was in de geriefelijke behaaglijke trekschuit, na verloop van enige jaren won die toch aan populariteit. Vooral zijn snelheid, die met 40 km/uur zeker zes maal zo hoog lag werd door de reizigers, voor wie 'tijd = geld' was, hogelijk gewaardeerd. Het duurde evenwel nog 18 jaar, voordat in 1860 de laatste trekschuit zich losmaakte van de kade aan de Maredijk in Leiden en de laatste tocht aanving richting Haarlem.

.
  [down] Dienstregeling trekschuiten.  [up] 
Afb.(c) MDZT

.

.
  [down] Een blauwe ader door de Bollenstreek  [up] 
Afb.(c) RAL

.
  Toch blijft de 'Leydsche Treck-vaert' een beeld-bepalende factor in de gehele Bollenstreek. Neem als voorbeeld eens de lintbebouwing en ook de spoorlijn, deze lopen vrijwel parallel van Haarlem tot aan 'Noordwijk'. De verwachting is dat er na het jaar 2007 tal van activiteiten rond de 'Leydsche Treck-vaert' waarneembaar zijn
er wordt al druk plannen gemaakt om de trekvaart een deel van zijn oude glorie terug te geven.
Een voorbeeld daarvan zijn al de mooie fiets- en wandelroutes
de kano- en roeibootverhuur en de aanwezigheid van tal van aanlegplaatsen. Ook wordt overwogen weer een trekschuitdienst in dienst te stellen!
.
  Heden heeft de trekvaart geen functie meer in het georganiseerd personen- en of postvervoer
of toch wel, want nog altijd varen er rondvaartboten van 'Noordwijk', door de Haerlemmer Treck-vaert' naar de Kager Meren. Ook wordt er van de vaart 'prive' gebruik gemaakt door talloze sloepen en boten, die het varen er doorheen als een steeds wederkerend genoegen beschouwen. En laten we vooral de vissers niet vergeten!
.
  Tevens vervult de trekvaart nog een heel belangrijke "afvoer van water" functie, juist door het sterk veranderende klimaat in deze tegenwoordige tijd er veel meer regen valt dan voorheen, zorgt juist de trekvaart ervoor dat het overtollige regenwater snel uit de Bollenstreek wordt afgevoerd. Mede hierdoor heeft de trekvaart o.a. in de omgeving van Noordwijkerhout sedert 2004 een zogenaamde "moerasfunctie" gekregen (tussen vaart en spoorlijn) die enerzijds is bedoeld als waterreservoir bij hevige regenval, anderzijds biedt het (zeldzame) vogelsoorten een broedplaats bij uitstek. Daarnaast heeft de trekvaart nog een belangrijke functie
hij gaat de verzilting in de Bollenstreek tegen, dat wil zeggen, de trekvaart spoelt de streek konstant door met fris, helder water. Met name de bollenteelt is hier van afhankelijk.

.
Start Auteurs Bron Agenda Uitleg Actueel Vlootshow History Boek/Actie Reacties Links Zoeken
Verhalen Poelgeest Trekschuit Tolhuysch Postbrug Strandwallen Algemeen Boerhaave ZwarteTulp Keukenhof Manpadt Haarl_Meer
Leiden Oegstgeest Warmond Voorhout Noordwijk Noordw_hout Lisse Hillegom Vogelenzang Bennebroek Heemstede Haarlem

Bewerkt: zaterdag 3 november 2018