Trekvaart Leiden - Haarlem

( H O O F D M E N U )


  [down] Stadt Harlemum in 1688.  [up] 
(klik erop voor een vergroting)
Afb.(c) NHA


  [down] D I A N A  [up] 
Afb.(c) NHA


  [down]Gezicht op de Kathedraal St. Bavo c.1930.  [up] 
Afb.(c) DB
  Een plaat van de grote kathedraal, de St. Bavo in Haarlem aan de 'Leydsche Treck-vaert'.


  [down]Leidsche Brug in Haarlem c.1900.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] Kathedraal St. Bavo bij avond.  [up] 
Afb.(c) DB
  Een mooie avondopname van de grote Kathedraal in Haarlem kregen wij onlangs van Dick toegezonden.


  [down] Kathedraal de St. Bavo te Haarlem c.2006.  [up] 
Afb.(c) RVD
  De tijd gaat verder, maar de imposante gebouwen die ons nog omringen blijven gelukkig hetzelfde van aanzien. Zo ook de grote kathedraal St. Bavo in Haarlem die ook in november 2006 nog altijd de moeite van het bezoeken (en bekijken) waard is.
.


  [down]Gezicht op de Basiliek - Haarlem c.1923.  [up] 
Afb.(c) DB
  Bijzonderheid: De torens van de kathedraal de St Bavo zijn hier nog niet aanwezig zoals ze tegenwoordig er wel zijn, vertelde ons de inzender van deze mooie foto.
.


  [down] Kathedraal St. Bavo in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB
  Behalve dat de kathedraal een thuis is voor haar parochie, is het ook een magnifiek gebouw.
.
  Met recht voert de Kathedraal Sint Bavo in haar wapen "Sicut Sponsa Ornata", oftewel "Getooid als een Bruid". De evangelist Johannes ziet in hoofdstuk 21 van zijn Openbaring de stad Jeruzalem "getooid als een bruid, die zich voor haar man heeft mooigemaakt". Dit moet de bouwheer en de bouwmeester van de kathedraal dan ook voor ogen hebben gestaan bij het maken van het plan voor het nieuwe gebouw.

.
  In 1893 begon Bisschop Bottemanne met de planning voor de bouw van een nieuwe Kathedraal aan de 'Leydsche Treck-vaert' in Haarlem. De uitwerking moest hij echter overlaten aan zijn vicaris-generaal Callier, die dus aangemerkt kan worden als de bouwheer van de kathedraal. Het eerst ontwerp werd gemaakt door Pierre Cuypers, maar omdat hij al op leeftijd was, werd voor de bouw zijn zoon, Joseph Cuypers als architect gevraagd.

.
  Op 15 juni 1895 werd de eerste paal geslagen en op 1 april 1898 was het eerste deel van de nieuwe kathedraal een feit en kon deze gewijd worden. Dit gebeurde op 2 mei door door Mgr. Bottemanne.
.
  Op 1 januari 1902 kon aan de tweede fase begonnen worden: het transept en het middenschip. De torens werden nog 'Achterwech'e gelaten.
.
  De laatste bouwfase, meer dan twintig jaar later, was de laatste. Op 3 november 1927 kon de bouw van de torens beginnen. Op 28 november 1928 werd tegelijkertijd de bovenste steen op zowel de mannen- als de vrouwentoren geplaatst en was de bouw voltooid. Nadat het nieuwe gedeelte was afgewerkt werd op in 1930 de voltooiing gevierd met een groot feest.

.


  [down]De grote kathedraal in Haarlem bij de 'Leydsche Treck-vaert'.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Een mooie tekening van de St. Bavo c.1923.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Leidsevaart met kathedraal en Nieuwe Brug c.1907.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] IJspret buiten Haarlem op 'Leydsche Treck-vaert'  [up] 
Afb.(c) DB
  Bevroren 'Leydsche Treck-vaert' bij Haarlem (richting Amsterdam), 's winters, wanneer de trekschuiten vast bevroren aan de wal lagen werd er van de nood een deugd gemaakt en werden de forensen en buitenlui per arreslee, getrokken door paarden naar hun bestemming gebracht.
  Maar ook de burgerij vermaakte zich prima (zie tekening) en schaatste dat het een lieve lust was. Voor de schippers waren het magere tijden en niet te vergeten
de vele herbergen en wisselplaatsen op de route Haarlem - Amsterdam hadden weinig inkomsten tijdens een koude winter.

.


  [down] De brug aan de 'Leydsche Treck-vaert' buiten Haarlem  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] Huize Zwanenburg  [up] 
Afb.(c) NHA


  [down] De Schouwtjesbrug over de Leidsevaart c.1908.
Afb.(c) DB


  [down] G R A V U R E  [up] 
Afb.(c) JLPMK
  Gravure van Hendrik Spilman uit 1763 De Aangenaame gezichten in de vermackelijke Landsdouwen van Haarlem
door H.Spilman en C.van Noorde, 1761-1763.

.


  [down]De Bollenstreek.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Een kademuur aan de Leidsevaart c.1913.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Tram/trein viaduct nabij Leidsevaart.  [up] 
Omgeving Heemstede - Bennebroek
Afb.(c) DB


  [down]Machinefabriek 'Figee' in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB
  In de tweede helft van de negentiende eeuw begon de stad langzaam op te krabbelen. Er kwamen nieuwe industrieën. Zo ontwikkelde de rijtuigenfabriek van J.J. Beijnes zich tot de moderne Koninklijke Fabriek van Rijtuigen en Spoorwagens. Uit de kistenfabriek van Hendrik Figee groeide een bedrijf dat zich toelegde op hefkranen, heimachines en baggermolens. Haarlem kreeg ook een internationale reputatie op het gebied van de grafische industrie. De firma Enschedé bijvoorbeeld groeide uit tot een groot en veelzijdig bedrijf.
.


  [down]De westzijde van de Leidsevaart tussen Brouwerstraat en de Rollandstraat, het fabriekscomplex.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] Prins Hendrikbrug c.1957.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Foto van 'Leydsche Treck-vaert' in Haarlem c.1940.  [up] 
Afb.(c) JPT


  [down]De Boterfabriek Cohen bij de Prins Hendrikbrug.  [up] 
Afb.(c) DB
  De boterfabriek van Cohen en van der Laan werd op 2 mei 1930 opgeheven. Het werken in de boterfabriek was indertijd geen vetpot, de werktijden waren toen ook wel even anders als tegenwoordig. Men werkte van 6 uur 's-morgens tot wel 8 uur 's-avonds. Behalve in het voorjaar, dan kon het weleens slap zijn
dan werkten wij tot half 5 's-middags. Je werd per uur betaald, vaak 14 cent per uur, overwerk 15 cent per uur. Met 72 uur had gij fl. 10,00 verdiend (wij werkten zes dagen per week). Daarvan ging nog wel 1% af voor het ziekenfonds. Maar ziek zijn, nou dat was armoe thuis, voor vrouw en kinderen, want dan had je maar fl. 5,00 per week
de firma gaf er fl. 100,00 aan per jaar. Aan ziek worden konden we eigenlijk niet toekomen in die tijd.
  Nu kregen we ook weleens 6 mud kolen 's-winters, (die cooperatief werden ingekocht) dat scheelde ook weer in de stookkosten. Anders moesten we het afzondelijk kopen en dat kostte natuurlijk veel meer geld. Maar met zijn allen en ingekocht via de firma leverde ons flink voordeel op.
  We werden zaterdag-'s-middags betaald, ook weleens zaterdag-'s-avonds. Toch werkte men met plezier bij de firma Cohen. Er heerste een goede werksfeer en met kon ook met klachten terecht bij de meesterknecht, alhoewel die niet altijd gewillig een oor ten luisteren legde. Wij werken met 23 man in de fabriek, best wel veel.
.
< DB/enquete staatscommissie 1890 ARA Haarlem sign 37 C 24 II ?|


  [down]De 'Leydsche Treck-vaert' in Haarlem c.1951.  [up] 
Deze foto van gezicht op de 'Leydsche Treck-vaert' (c.1951) kregen we van Jan-Piet toegezonden.
Afb.(c) JPT


  [down]Het Krelage huis aan de Leidsevaart.  [up] 
Afb.(c) DB
  Het Krelagehuis werd gesticht in 1928 op het voormalige terrein van de machinefabriek Figee. Het gebouw was eigendom van de Algemene Vereniging van Bloemenbollencultuur die het tot 1970 in gebruik hadden. In 1972 werd het door brand verwoest.


  [down]Leidsevaart in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB
  Aan de overkant kunt u nog net de machinefabriek van de Gebr. Figee onderscheiden. De fabriek verhuisde in 1927 naar het Noorder Spaarne. Het terrein maakte plaats voor het Krelagehuis.
.


  [down]De Leidse Brug in 1920.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]De Katoenblekerij aan de Leidsevaart.  [up] 
Afb.(c) DB

  [down] Katoenbleekerij Wilson.  [up] 
Afb.(c) DB
  De fabriek werd 1872 gesloten. Op het fabrieksterrein is nadien een plein aangelegd. Dit plein werd in 1881 omgedoopt in het Wilsonplein.


  [down] Volksuniversiteit in aanbouw.  [up] 
Afb.(c) DB
  Kweekschool voor onderwijzers (Volksuniversiteit) in de steigers, vlakbij de 'Leydsche Treck-vaert' en de Kathedraal Sint Bavo.


  [down]Volksuniversiteit (c.1915).  [up] 
Afb.(c) DB
  Dit was wel de eerste kweekschool voor onderwijzers in zijn soort in ons land, Haarlem beet hiermee in 1915 de spits af.
.
  Het gebouw aan de 'Leydsche Treck-vaert' waarin nu de Volksuniversiteit huist, kwam gereed in 1915. Het was toen het spiksplinternieuwe onderkomen van de Rijkskweekschool voor onderwijzers.
Kort daarvoor, in oktober 1914, kreeg het tijdelijk een andere bestemming. Het gebouw was toen nog niet helemaal voltooid en daarom kon het even dienst doen als opvangplaats voor vluchtelingen.
.
  De Eerste Wereldoorlog was uitgebroken in augustus 1914 en de Duitse legers rukten op door België. Dit militaire geweld joeg een steeds groeiend aantal Belgen het land uit. In de eerste dagen van oktober kwam Antwerpen onder vuur te liggen en de stad viel in Duitse handen.
Een enorme massa Belgen vluchtte nu naar Nederland. In totaal ging het om ongeveer een miljoen. In het hele land moesten opvangplaatsen komen. Ook in Haarlem.
.
  Soms spreken getallen boekdelen. In Haarlem arriveerden in 1914 op woensdag 7 oktober 203 vluchtelingen, op 8 oktober 430, op 9 oktober 1154, op 10 oktober 882, op 11 oktober 1062 en op 12 oktober nog eens 279. De meesten van hen werden tijdelijk opgevangen in het nog onvoltooide gebouw van de Rijkskweekschool aan de 'Leydsche Treck-vaert'. Van daaruit gingen ze naar 'meer permanente' tijdelijke opvangadressen.
Het moet gezegd: de Haarlemse bevolking en het stadsbestuur reageerden voortvarend op deze humanitaire uitdaging. Uit de bevolking ontstond het Haarlems Comité tot Steun van Belgische Uitgewekenen, onder leiding van de sigarenhandelaar H. Stinis. Tezamen met het gemeentebestuur coördineerde dit comité de plaatselijke hulpverlening. Maar er werden ook vele buurt- en straatcomités opgericht.
De meeste hebben helaas geen sporen nagelaten. We weten bijvoorbeeld dat er een Straatcomité Jansstraat was en een Buurtcomité van de bewoners van de Kampersingel, Gasthuissingel, Kampervest en Gasthuisvest. Maar er waren er veel meer. Deze comités zamelden beddengoed en meubilair in voor vluchtelingen die in leegstaande winkelpanden of gebouwen als de Nutsspaarbank een onderdak vonden. Men verzorgde maaltijden en ging op zoek naar leesvoer en tweedehands kleren.
.
Literatuur
* G.T. Kolthof, Welkom in Haarlem: Belgische vluchtelingen tijdens de Eerste Wereldoorlog (Doctoraalscriptie Open Universiteit, Haarlem 1994).
* G.T. Kolthof, 'Vluchtelingen tijdens de eerste wereldoorlog' in: P. Biesboer e.a. red., Vlamingen in Haarlem (Haarlem 1996).
* Evelyn de Roodt, Oorlogsgasten. Vluchtelingen en krijgsgevangenen tijdens de Eerste Wereldoorlog (Zaltbommel 2000).
* J.B.C. Kruishoop (etc.). Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918 (Amsterdam 1988).
-
* Ter inzage in de bibliotheek van het Noord-Hollands Archief.
Volksuniversiteit Haarlem
Leidsevaart 220
Haarlem



  [down] Rijkskweekschool in aanbouw.  [up] 
Afb.(c) DB
  Op de steiger van het in aanbouw zijnde (Rijks Kweekschool) complex staat de heer J.W. Sevenhuijsen. Het gebouw werd nadien ook 'Volksuniversiteit' genoemd.


  [down] Prins Hendrikbrug Haarlem c.1890.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]De 'Leydsche Treck-vaert' ziende naar de Prins Hendrikbrug.
Afb.(c) DB


  [down]De Zijlbrug over de Leidsevaart c.1900.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]De Zijlbrug in Haarlem c.1928.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] Zijlweg Haarlem  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] 'Gezigt van de garenbleekerijen aan de Nieuwe Cingel'  [up] 
(Hans bedankt de toelichting)


  [down] Lekkernij voor volwassenen.  [up] 
Afb.(c) DB
  Wie kent niet de geschiedenis van Droste? Deze fabriek in Haarlem (niet aan de 'Leydsche Treck-vaert') heeft zijn stempel gedrukt op de economie van Haarlem. De heer G.J. Droste begon in 1863 een sucadekoek fabriekje. In 1897 verhuisde de fabriek naar de Veerpolder. Dat was de start van het Haarlemse industrieterrein. In december 1964 kreeg de fabriek het predicaat 'Koninklijke'. Op chocoladegebied werd Droste een bekendheid.
.


  [down]De Remise in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB
  Weliswaar niet aan de 'Leydsche Treck-vaert' deze Remise in Haarlem. Toen de eerste spoortrein reed van Amsterdam naar Haarlem in 1839 lagen de terreinen van de Centrale Werkplaatsen aan de linkerzijde van de trekvaart tussen Haarlem en Amsterdam.
.

  [down] Feestelijke opening van de 1e spoorlijn
Amsterdam - Haarlem op 20 september 1839.
 [up] 
Vanaf de Trekvaart werd toegekeken door de reizigers op de trekschuit
Afb.(c) DB
  Deze trekvaart werd eerder gegraven dan de 'Leydsche Treck-vaert'. Al in 1631 gaven de Staten van Holland en West-Friesland toestemming tot de aanleg van een Treck-vaert, padt en wagenweg tot meerdere commoditeit van de reijsenden man, tussen Haarlem en Amsterdam.
.


  [down] Station Haarlem c.1866.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] Schoolprent.  [up] 
Afb.(c) DB
  Weliswaar geen 'Leydsche Treck-vaert' meer
maar het 'Spaarne' in Haarlem. Een prent die wij u niet wilden onthouden. Het betreft anno 1729, waar zagen wij deze prent vroeger hangen? Juist ja, op school hing hij!
.


  [down] Het Spaarne in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) W.Hendriks 1714-1831


  [down] Molen Adriaan in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB
  De heer I. Ouwater (1750-1793) tekende de ongeveer 200 jaar oude Molen Adriaan.


  [down]De Molen Adriaan in Haarlem van voor 1932.
De molen werd gebouwd in 1778.
 [up] 

.

  [down]De molen brandde helaas op 23 april 1932 af.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]De Zijlpoort in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Route van de trekvaart.  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down]Stads plattegrond Haarlem.  [up] 
Afb.(c) DB


  [down]Plattegrond Haarlem.
Anno 1822
 [up] 
Afb.(c) DB


  [down]De Amsterdamse Poort in Haarlem.  [up] 
Afb.(c) WvC
  Een poort die overbleef van wel 10 poorten die Haarlem ooit rijk was. Deze is gebouwd aan het einde van de 14e eeuw.


  [down] Herdenkingspenning  [up] 
Afb.(c) RAL

.
  De "Haarlemse" penning is volgens de keerzijde - en ook blijkens het standaardwerk van Van Loon - pas in 1659 geslagen ter herdenking van het de eerste spit in 1656 en eerste vaart met de trekschuit in 1657.
.


  [down] De aanleg van een parkeerterrein  [up] 
Afb.(c) DB


  [down] HANNIE SCHAFT, WIE WAS DAT OOK ALWEER?  [up] 
De geschiedenis van Hannie Schaft.
+
(lees er HIER meer over)

.
  Dat ook vrouwen tijdens de Tweede Wereldoorlog deelnamen aan het gewapende verzet hadden de Duitsers aanvankelijk niet verwacht. Vrouwen hielden zich in hun denkbeelden alleen met de verzorging van hun echtgenoten en kinderen bezig.
Pas in de laatste jaren van de oorlog drong tot hen door dat in een aantal kinderwagens behalve baby's ook wapens werden vervoerd en dat jonge schoolmeisjes met vele illegale krantjes konden rondfietsen. Het was vooral het koerierswerk dat vrouwen in verzetsgroepen verrichtten. Andere activiteiten als sabotage, overvallen en liquidaties van Duitsers of verraders namen mannen meestal voor hun rekening, op uitzonderingen na, waaronder 'het meisje met het rode haar', Hannie Schaft.
.
  Wij eren Hannie Schaft en met haar eren wij alle vrouwen die verzet hebben gepleegd tegen de Duitse nazi-overheersers in de Tweede Wereldoorlog.
Op andere wijze worden ook vrouwen geëerd zoals in Heerhugowaard, waar 21 straten zijn genoemd naar vrouwelijke verzetsstrijders. In deze nieuwe wijk staat het monument 'Vrouwen in het verzet' gemaakt door Elly Baltus.
De kranten op dat beeld hebben te maken met de distributie van verboden kranten in de oorlog, waaraan veel vrouwen meehielpen. De namen van de verzetskranten staan op het beeld gegraveerd.
De jurk is opgebouwd van een treindeur (deportatie) en ribkarton (gestreepte kampkleding). Op de sokkel staan de namen van 22 verzetsvrouwen die omgekomen zijn in Ravensbrück en Auschwitz.
.


  [down] Anthony Fokker vliegt rond de St Bavo  [up] 
(tekening: Theo Postma)

HAARLEM - Vanaf dinsdag 2 augustus 2011 is de Fokker Spin tijdelijk terug in Haarlem.
Dinsdagochtend vroeg vertrok een trailer van de Koninklijke Saan met de Spin uit Luchtvaart-Themapark Aviodrome naar Haarlem. De stad waar Anthony Fokker in 1911 zijn befaamde ‘rondje om de Bavo’ vloog. De Spin is vanaf 4 augustus hét pronkstuk van de tentoonstelling ‘Het Fokker Concept’ in de Grote of St. Bavokerk aan de Haarlemse Grote Markt.
.
Volgens planning arriveerde de Spin om 08.00 uur bij de Grote Markt. Het vliegtuig werd gedemonteerd vervoerd, bij de Grote of St.
Bavokerk gelost en in delen de kerk in gehesen. Vervolgens werd de Spin bestaande uit een stelsel van buizen, bamboe, doek, spandraden en propeller met motor in elkaar gezet.
.
Het Luchtvaart-Themapark Aviodrome bezit de laatste twee nog bestaande Spinnen. De oudste is uit 1912, welk exemplaar in 1986 door de Fokker fabrieken uit Polen werd terug gehaald en gerestaureerd. Het andere exemplaar werd in 1936 door werknemers gebouwd en nu uitgeleend voor de expositie in de Grote of St. Bavokerk.
.
Bij binnenkomst in de Grote of St. Bavokerk krijgt de bezoeker van de expositie direct de confrontatie met de Spin. Die staat voor een grote tent die indertijd dienst deed als feesttent en hangar in het Kleverpark. De Spin is als vliegtuig niet heel groot, maar met zijn 12.7 meter is het nog altijd een fors element in de Grote of St. Bavokerk.
.
De hele maand augustus staat de stad Haarlem in het teken van de luchtvaart in het algemeen en Anthony Fokker in het bijzonder. Er is van alles te doen van ballonvaart, vliegtuigvouwen, flightsimulator, luchtvaartmarkt, pionierscongres en luchtvaartsymposium tot het drinken van een speciaal door de Jopenkerk gebrouwen Fokkerbiertje. Hoogtepunt is op woensdag 31 augustus exact honderd jaar na Fokkers vlucht met de Spin. Op deze dag komen verschillende moderne en historische Fokkervliegtuigen een ouderwets ‘rondje Bavo’ vliegen.
.

Start Auteurs Bron Agenda Uitleg Actueel Vlootshow History Boek/Actie Reacties Links Zoeken
Verhalen Poelgeest Trekschuit Tolhuysch Postbrug Strandwallen Algemeen Boerhaave ZwarteTulp Keukenhof Manpadt Haarl_Meer
Leiden Oegstgeest Warmond Voorhout Noordwijk Noordw_hout Lisse Hillegom Vogelenzang Bennebroek Heemstede Haarlem

Bewerkt: zaterdag 3 november 2018