Trekvaart Leiden - Haarlem

( H O O F D M E N U )


  [down] Een oude opname van het Cafe aan het Manpadt  [up] 
Afb.(c) HK


Afb.(c) AC
  [down] De originele karaf en bijbehorende glaasjes, die gebruikt
werden in het café aan het Manpadt.
 [up] 


  [down]Huis te Manpadt.  [up] 
Afb.(c) BRE
  Het Landgoed 'Huis te Manpad' ligt aan de Herenweg tussen Heemstede en Bennebroek en is circa 7 ha groot. Haar naam dankt zij aan de ligging naast de Manpadslaan, die bekend is van de Slag bij 't Manpad (1304 en 1573). Er werd in 1640 voor het eerst gesproken over een 't Huys te Manpadt. Het huis dateert van 1723 maar is daarna meerdere keren verbouwd. Het landgoed grenst aan de 'Leydsche Treck-vaert'. Deze trekvaart tussen Haarlem en Leiden werd door de eerste eigenaren, de familie Van Lennep, gebruikt door in de zomer per trekschuit vanuit Amsterdam naar deze buitenplaats te gaan. Het grote huis wordt geflankeerd door twee koetshuizen. De 'voortuin' van het huis wordt gedomineerd door grote lindebomen, die helaas in een slechte staat verkeren. In het voorjaar bloeit hier het Haarlems Klokkenspel, een bijzondere stinzenplant. Het park is aangelegd volgens de franse landschapsstijl, is later echter veranderd volgens de toenmalige engelse normen. Het landgoed ligt niet op de strandwal maar op de venige strandvlakte.
.
Een stukje geschiedenis.
  Op 4 december 1572 zuivert Ripperda, die in Geneve het Calvinisme leerde kennen, de St Bavo in Haarlem van alles wat katholiek is. Hoewel met de prins is afgesproken dat er geen vernielingen worden gepleegd gebeurt dit toch. Ripperda heeft direct contact met Lumey. Hij is commandant van de lijfwacht van Lumey. Lumey voelt zich niet de mindere van Willem van Oranje. Zolang de Staten van Holland hem steunen, gaat hij zijn eigen gang.
Tot nu toe vechten legers in de winter nooit. Nu wordt daar van afgeweken. Haarlem zou slecht worden verdedigd. De Spanjaarden moeten daarom onmiddellijk toeslaan. Het huis te Kleef van Brederode, het Reguliersklooster en het Leprozenhuis vallen in handen van de Spanjaarden voordat ze kunnen worden vernield. Spionnen horen dat de geuzen in 'Noordwijk' wagens verzamelen om de insluiting van Haarlem te voorkomen.
Don Frederik, zoon van de hertog van Alva, rijdt op 13 december 1572 met zijn troepen via Tetterode (Overveen) en Aerdenhout, de geuzen onder leiding van Lumey, tegemoet.
.
  [down] Familiearchief Van Wassenaer.  [up] 
Afb.(c) BRE
  De huiskapelaan van de familie Van Wassenaer, Dick Woutersz van Catwijk, zou de tekening hebben gemaakt. Lumey's moeder is Margaretha van Wassenaar.
.
  Lumey trekt langs het Manpad naar de Haarlemmerhout met 4000 man, 200 ruiters en vier kanonnen. Bij Berkenrode ontmoet de hoofdmacht van Lumey de goed getrainde Spaanse troepen in de dichte mist. De geuzen slaan al snel op de vlucht. Tot Hillegom, anderhalf uur lopen, worden de rebellen achtervolgd. Zo'n 700 van hen sterven. De Spaanse tercio's hebben nauwelijks mensenlevens te betreuren. De vier dagen daarna wordt Haarlem ingesloten.
Het prinselijk leger ligt in Sassenheim en Sonoy, gouveneur van de prins in het Noorderkwartier, heeft troepen in Egmond.
  Met afschuw wijzen Nederlanders op de moord van de monniken uit Gorinchem (Gorkum) op 8 of 9 juli 1572. Louis Paul Boon schrijft in zijn Geuzenboek echter dat deze moord in geen enkele verhouding staat met het grote aantal gruweldaden dat onder het Spaanse gezag in Vlaanderen en Brabant, in het huidige België, wordt begaan. Lumey belooft op 22 juli 1572 in de vergadering van de staten van Holland in Dordrecht zich te houden aan de instructies van Willem van Oranje. Lumey blijft ondanks zijn belofte katholieken hard aanpakken.
Steeds meer steden sluiten zich aan bij de Opstand. Alleen Middelburg, Amsterdam en Goes blijven Spaans. De Staten van Holland vergaderen vanaf 10 augustus 1572 in Haarlem over het voortzetten van de strijd. Het beleg van Amsterdam, één van de laatste steden in Holland in Spaanse handen, staat centraal. Lumey is inmiddels gouverneur (stadhouder) van de prins in Zuid Holland en komt met zijn troepen naar Haarlem op 12 augustus om Amsterdam te belegeren. Wigbolt Ripperda, de commandant van zijn lijfwacht, wordt gouverneur van Haarlem en spreekt de Haarlemmers keer op keer moed in tijdens de belegering (december 1572 - juli 1573).
Na een geslaagde uitval van de Amsterdammers moet Lumey al na negen dagen het beleg van Amsterdam staken. In het zuiden van de Nederlanden valt een belangrijke steun voor de Opstand weg na de Bartelomeusnacht (23 augustus 1572). De Franse Koning haalt vrijwel alle Hugenoten naar Parijs en laat hen (zo'n 20.000 tot 35.000 mensen) vermoorden in de zogenaamde Bartelomeusnacht. Een belangrijke steun voor Willem van Oranje, de Hugenoten, valt weg. Optimisme maakt plaats voor verslagenheid. Begin september vertrekt Lumey naar Schoonhoven om deze stad te veroveren. In november valt Zutphen, waarmee het Noorden en Oosten van de Nederlanden verloren zijn gegaan. Nadat ook Naarden op beestachtige wijze is onderworpen op 1 december trekken de Spaanse troepen via Amsterdam naar het volgende slagveld: Haarlem.
.
  Op 18 december 1572 om acht uur 's morgens beginnen de beschietingen van Haarlem. De kanonnen liggen op 120 meter van de Sint Janspoort. 680 salvo's zijn die eerste dag te horen.
De stormloop die daarna volgt is slecht voorbereid en de bres in de muur niet groot genoeg. De Spanjaarden lijden een grote nederlaag. Tweehonderd soldaten vinden de dood bij deze eerste stormloop. De Haarlemse verliezen blijven gering: slechts acht doden. Deze eerste overwinning is belangrijk voor het moreel. De Haarlemmers zien dat ook de goed getrainde Spanjaarden verslagen kunnen worden.
De geuzenvloot op het Haarlemmermeer wordt echter verslagen en Haarlem raakt totaal geïsoleerd. De stad moet na een lange strijd van zeven maanden capituleren.
.
  Het 'Huis te Manpad' is een historische buitenplaats, gesticht rond 1640. Het huidige landgoed is circa 15 hectare groot en laat nog veel authentieke landgoed-elementen zien. Ondanks aanpassingen van het park in de landschapsstijl is de structuur van de formele aanleg, daterend van de 17e tot en met de 18e eeuw, nog grotendeels in tact. Hiertoe behoren onder andere: een symmetrisch lanenstelsel (deels aanwezig), een inrijhek, een bijzonder voorplein met bomen in vierkants-verband en bouwhuizen met concave voorgevels, een oranjerie, een theehuis (vroeger menagerie), tuinbeelden, een ijskelder, een bos en een moestuin en boomgaard met oude kassen.
Vanaf het derde kwart van de 18e eeuw tot 1953 was het Manpad in het bezit van de Familie van Lennep. Diverse Van Lenneps, waaronder de beroemde schrijver Jacob van Lennep (. - .) , hebben hun persoonlijke verhalen omtrent het huis, het park en de geschiedenis op schrift gesteld. In 1953 werd het huis gekocht door Mr. Jan Visser, buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister en directeur van het protocol van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dhr. Visser heeft het huis laten ingrijpend laten restaureren.
.
  Sinds 1979 worden huis en park beheerd door de Stichting Huis te Manpad beheerd. Diverse bijgebouwen werden opgeknapt en geschikt gemaakt voor verhuur. De tuinbaas woont permanent in een huis aan de oranjerie. Het herenhuis wordt bewoond door de weduwe Visser.

.

.

  [down] Stenen beeld Bacchus.  [up] 
Afb.(c) BRE

.

  [down] Stenen beeld Ariane.  [up] 
Afb.(c) BRE

.
  Aan de Herenweg 9 te Heemstede ligt het Huis te Manpad. Het is een buitenplaats met een 17e eeuws woonhuis, met bijgebouwen en een schitterend park. In het park is het oorspronkelijke plan van aanleg nog goed te herkennen. Tevens herbergt deze buitenplaats de langste en best onderhouden slangenmuur van Nederland. De periode van openstelling is met ingang van dit jaar verruimd om het publiek in het vroege voorjaar te laten genieten van de rijke stinzenflora. Denk daarbij aan sneeuwklokje, boerenkrokus, winterakoniet, Haarlems klokkenspel en voorjaarshelmbloem.
Het Huis te Manpad is beperkt toegankelijk. Tot 2007 was het park te bezoeken op dinsdagmiddag om 14.00 uur en zaterdagochtend om 10.00 uur in de periode van 1 april tot 15 oktober. Het park is echter ook in het vroege voorjaar prachtig door de rijke stinzenflora. Daarom is met ingang van 2006 de openstelling veranderd. Het park is nu te bezoeken van 1 februari tot 31 mei op dinsdag om 14.00 uur en zaterdag om 10.00 uur. Van 1 juni tot 15 oktober wordt er alleen op de zaterdag om 10.00 uur een excursie gegeven. Er staat aan de poort een gids voor u klaar, die een rondwandeling verzorgt en het een en ander vertelt over flora en fauna en de rijke geschiedenis van het Huis te Manpad. Aanmelden voor de excursies is niet nodig en er worden geen kosten gerekend. Overigens is het huis zelf niet te bezichtigen.
Wilt u in groepsverband het Huis te Manpad bezoeken, buiten de tijden van openstelling, dan kan dat. U kunt hierover contact opnemen met mevr. Wilmink, telefoon 023-5287528. Voor overige informatie kunt u terecht bij de tuinbaas Fred van der Hengst 06-54695876 of bij Peter de Jong 0252-377656

.

.

  [down] Beeld in tuin.  [up] 
Afb.(c) BRE


  [down] Manpadslaan bij Heemstede.  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] Historische huizen bij Manpadslaan.  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] De 'kapel' aan het Manpad in Heemstede.  [up] 
Afb.(c) BRE
  Een foto van het huis 'de Capel' aan de Manpadslaan bij de 'Leydsche Treck-vaert' in Heemstede. Deze naam zou duiden op een schuilkapel, maar mevrouw J.M.Sterck-Proot stelde al in 1935 vast dat dit pand uit omstreeks 1700 zeker geen "heilig huisje" is geweest, eerder een herberg van twijfelachtig allooi.
Een schuilkerk lag namelijk al aan de overzijde van de 'Leydsche Treck-vaert' in Koekoeksduin tussen Aerdenhout en Vogelenzang. Destijds gevestigd op de zolder van een boerderij. Tegenwoordig na een laatste reconstructie in 1978 als woonhuis in gebruik, met fundamenten uit de 15e eeuw. Het huis "de Capel" zou daarentegen als illegale kroeg en hoerhuys gefungeerd hebben, mogelijk het enige bordeel aan de 'Leydsche Treck-vaert', al is de situatie bij Leiden (ons) niet bekend.
.

Start Auteurs Bron Agenda Uitleg Actueel Vlootshow History Boek/Actie Reacties Links Zoeken
Verhalen Poelgeest Trekschuit Tolhuysch Postbrug Strandwallen Algemeen Boerhaave ZwarteTulp Keukenhof Manpadt Haarl_Meer
Leiden Oegstgeest Warmond Voorhout Noordwijk Noordw_hout Lisse Hillegom Vogelenzang Bennebroek Heemstede Haarlem

Bewerkt: zaterdag 3 november 2018