Trekvaart Leiden - Haarlem
Met name 'Oude Dam & Postbrug' bekeken
.
( H O O F D M E N U )

wegwijzer
tijd van weleer
de Ouden Dam


  [down] Een kaart (c.1636) waarop nog geen trekvaart zichtbaar is  [up] 
Afb.(c) HHRSL


  [down] Het eerste deel van de trekvaart in kaart gebracht  [up] 
Afb.(c) PB

De historie 'Duivenvlugt' nader bekeken

  Op verschillende kaarten en in documenten is die plaats aangegeven zowel als “De Oude Post” als “Duivenvlugt”. Als halteplaats voor de postkoetsen op de route van Rotterdam naar Amsterdam, en van Den Haag naar Haarlem, en vice versa natuurlijk. Het diende tevens als herberg.
Aan “De Oude Post” dankt de brug over de Trekvaart de naam “Postbrug”.
.
  In 1784 wordt “Duivenvlugt” gekocht door Pieter Ciggaar. Het bestaat dan uit: een Huys, schuren, barg (hooiberg) en getimmerte. Het geheel lag aan de toen nog geheten ‘Heerweghsbrugge'.
.
  In een document van 1797 werd “De Oude Post” met 11 morgen land gekocht door Willem Pieter van der Zon uit Koudekerk. De tramlijn Haarlem – Leiden had er later ook een halte. De aanleg van de A44, met de op- en afritten en de nieuwe brug over de trekvaart heeft veel sporen uitgewist.

.


.
  Er is al veel te doen geweest over het Posthuis, was het nu de boerderij of was het toch een apart gebouw wat langs 'des Heeren wegh' lag tussen Sassenheim en het Willibrorduskerkje in Oegstgeest? Niemand kan met overtuiging zeggen wat de situatie terplekke was, tot vandaag. Want nu is het zover, dat ik aan de hand van oude tekeningen, kaarten en teksten zelf een mening projecteer van wat het nu werkelijk was.
.

  [down]Kaart uit 1868 van het gebied.  [up] 

.
  Geen gegoochel met jaartallen of andere bronnen, wat zeker is, dat al van het eerste uur de 'des Heer wegh' er was. Deze oude weg liep van Haarlem, over Leiden naar 's-Gravenhage. De wegh was er al in 1632, want op een kaart uit die tijd staat hij duidelijk getekend. Deze 'des Heer wegh' volgde de aanwezige strandwallen en verbond deze als zodanig met elkaar. Een van de watertjes die deze wegh met bruggen in onze omgeving overstak was de Zandvaart, de Dinsdagse watering en bij het kerkje de (nieuwe) Vliet. Behoudens de Vliet waren dit oude afwateringsvaarten uit de tijd dat de zee bij Eb en Vloed nog vrij spel had in deze omgeving.
Het was de enige, op dat moment bestaande reisroute uit die tijd. Toen echter de trekvaart in 1657 werd gegraven beschikte men ook nog over een reisroute over water.
.
  Terug naar het Posthuis, volgens de een lag het naast boerderij Duivenvlugt (noordelijk) waar nu ongeveer kruispunt N444/Herenweg ligt, maar volgens de oude tekeningen lag het aan de overzijde (zuidelijk) van de Herenweg, immers, op een oude kaart staat expliciet de naam Duivenvlugt boven- en de naam 'Posthuys' onder de Herenweg vermeld. Het betreft een kaart uit 1912. Er is sprake van twee namen en dus ook twee gebouwen. Waarschijnlijk heette boerderij Duivenvlugt dus niet eerder in de tijd Posthuis.
.

  [down] Duivenvlugt en het 'Posthuys' in 1912  [up] 
Afb.(c) AJSC

.
  Wanneer het 'Posthuys' is gebouwd weet men niet zeker, de een zegt, het was er al tijdens het beleg van Leiden, de andere zegt: men vermoed dat het rond 1740 is, want toen werd er in bepaalde akten melding van de naam gemaakt. Het 'Posthuys' droeg de naam Duivenvlugt als eerste, niet de boerderij ernaast.
Daarmee zou kunnen worden bevestigd, dat het 'Posthuys' er al lag tijdens het Leidse beleg
wellicht diende het, in eerste instantie als postduivenstation voor het zwaar belegerde Leiden, ver buiten de Spaanse linies.
.
  In het 'Posthuys' was ook de herberg gehuisvest. Een der familie Ciggaar heeft daar jarenlang de tap verzorgt
er hing daarvan ook een uithangbord aan de buitenzijde van het 'Posthuys' met woorden van die strekking.
In sommige geschriften wordt beweerd, dat het 'Posthuys' in 1855 zou zijn afgebroken, maar op bovenstaande kaart uit 1912 is er nog immer een gebouw aanwezig, die de naam 'Posthuys' draagt.
.
  Van wanneer de boerderij nu precies is heeft men ook verschillende meningen over
op een kaart uit 1648 is er nog niets van te vinden, maar op een latere kaart, uit de archieven van de Rijnsbugse Abdij, blijkt er in 1687 zich een boerderij te bevinden naast de “Haerlemmer Treck-vaert', ter hoogte van de Postbrug. Het is ook waarschijnlijker dat de boerderij niet ouder is
diverse gronden rond de trekvaart werden immers pas verpacht NA het graven ervan. Daarvoor was er toch geen aanleiding te vinden een boerderij midden in de Elsgeesterpolder te bouwen.
.
  Uit diverse akten en verhalen is nu wel te redeneren, dat de naam Duivenvlugt is overgegaan naar de boerderij op het moment dat het 'Posthuys' werd afgebroken.
.
  Tolgelden
Tot 1882 in ieder geval werden er tolgelden geheven aan de Postbrug
daartoe verwijs ik naar een notitie in de inventarislijst van gemeente Oegstgeest waar vermelding wordt gemaakt van een verzoek tot opheffing ervan.
.


  [down] Tramhalte Postbrug.  [up] 
Afb.(c) DB
  In vroegere tijden reed hier ook de tram, vanuit Leiden reed de Budapester over de Rijnsburgerweg, Rijngeesterstraatweg, Dorpstraat, over de brug over de Pastoorswetering, het Oegstgeesterkanaal, langs het Groene Kerkje, over de “Haerlemmer Treck-vaert'
daar was deze halte
langs des 'Heerenweg' naar Sassenheim, Lisse, Hillegom, en zo naar Haarlem.


  [down] Herberg Duivenvlugt.  [up] 
Afb.(c) AJSC


.
de Postbrug

.

  [down] Plan opknappen van de Postbrug.  [up] 
Afb.(c) HHRSR

.

  [down] Aanbesteding Postbrug.  [up] 
Afb.(c) AJSC
  De aanbesteding van een opknapbeurt aan de toenmalige Postbrug aan het einde van 's-Heerenwegh die van Sassenheim naar het Groene Kerkje in Oegstgeest liep.
.
  Vanaf 16 mei 1881 tot/met 30 december 1932 liep hierlangs ook de Stoomtram die van Hillegom ('n maand later ook tot Haarlemmerhout) naar Leiden zijn dagelijkse ritje maakte. Overigens is deze stoomtram na 30 december 1932 vervangen door een elektrische tram (tot 2 januari 1949). Tot 1960 werd hij alleen nog als stadstram ingezet vanaf de Dorpstraat (brandweer kazerne) in Oegstgeest tot station Leiden.
De historische weg is door de aanleg van de rijksweg 4 (A44) in 1938 grotendeels verdwenen. Het deel wat nog zichtbaar aanwezig is vormt nu de Verlengde Vinkenweg, welk voorlangs boerderij Duivenvlugt de verbinding vormt, naast de oprit naar de A44, tussen Vinkenweg en 's-Heerenwegh.


  [down] Dit bord hing buiten aan de herberg.  [up] 
Afb.(c) AJSC


  [down]Familie Bouwmeester / Ciggaar bij boerderij 'Duivenvlugt'.  [up] 
Afb.(c) DB
Hoe oud is de boerderij op deze foto?
De redactie is aan het speuren geweest in diverse archieven:
De fam Ciggaar gaat uit van 1687
er is ook een koopcontract van 1693 waarin (vaag) wordt verwezen naar iets in 1687. In 1881 werd de boerderij ingrijpend verbouwd en meer als woonhuis ingericht. De hooiberg achter de boerderij brandde tussen 1857-1878 af (zo zei de heer J. Bouwmeester). Het voorhuis van de boerderij werd in 1873 afgebroken.
De bovenstaande afbeelding, die heden nog hangt in de gang van de boerderij
de foto zou gemaakt zijn in de periode 1911 en 1928.
.
Op 12 april 1895 komt de naam Bouwmeester in de familie Ciggaar voor door een huwelijk van Guurtje met Jacob Bouwmeester. Vanaf 1895 woont de familie Bouwmeester op Duivenvlugt.
Er waren meer boerderijen langs de vaart, bijv. Dirk-Jan Ciggaar runde een boerderij, waar nu snelweg A44 ligt.
Ook boerderij Klinkenberg werd door een tak van de familie Ciggaar bewoond!
We lezen overigens nergens iets over tolheffen
wel over de conditien, (te vinden op www.historieleidsevaart.nl) welk is genoemd in de geschiedenis van de familie Ciggaar
maar dat kan net zo goed betrekking hebben op het 'Tolhuysch' in Oegstgeest.
Er werd vroeger wel degelijk tol geheven op Duivenvlugt voor de richting van 's-Heerenweg naar Voorhout
daar getuigt ook die slagboom van bij de boerderij.
.

.
Naam 'Posthuys' of Duivenvlugt
Volgens Dick zijn er 2 soorten uitleg voor de naam Posthuis, de een is een halte (station) voor de Postkoets, de andere is
het Posthuys zou een postduivenstation zijn geweest zijn in de periode van het beleg van Leiden. Het kan ook allebei.
.

.

  [down] Boerderij naast de Duivenvlugt (c.1938).  [up] 
Afb.(c) DB
  Op bovenstaande plaat is te zien hoe de boerderij, gelegen naast boerderij de Duivenvlugt, eruit zag alvorens hij plaats moest maken voor de aanleg van de snelweg A44 in 1938.
.

  [down] Een kaart uit 1912 van de Postbrug
er waren meerdere boerderijen langs de Leidsevaart
 [up] 
Afb.(c) DB

.

  [down]Tarief tolgelden Postbrug.  [up] 
(tolheffing tot 1882)
Afb.(c) DB

.

  [down]Huidige boerderij 'Duivenvlugt'.  [up] 
Afb.(c) RVD
  De huidige boerderij met de naam 'Duivenvlugt', nabij de brug over de “Haerlemmer Treck-vaert' op de gevoelige plaat vastgelegd in de vroege ochtendzon op een mooie dag in juli 2006.
.


  [down] Molen aan de trekvaart 1931  [up] 
(foto: 1931 door L.A. den Ouden)

Uit de verzameling van de heer A. Bicker bekwamen wij deze foto van de zogen. windschepradmolen met ijzeren assen en roeden. De vlucht van de molen was 23 meter, de middellijn van het scheprad 5.60 meter en de breedte van de schoepen bedroeg 40 centimeter. De molen kon niet alleen water uitmalen doch ook water inmalen (de polder in). De molen bestond al in 1655
uiteraard niet naast de nog te graven trekvaart doch meer landinwaarts. De molen brandde in 1690 geheel af en werd toen naast de trekvaart (ondanks vele protesten) herbouwd. De molen werd in 1932 stilgezet en in 1936 gesloopt en vervangen (in 1932) door een elektrisch gemaal , ongeveer op de plaats van de molen.


  [down] De Postbrug van Noord naar Zuid gezien.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Links nog net de achterkant, de schuur van de boerderij 'Duivenvlugt'. Voor ons ligt de brug over de “Haerlemmer Treck-vaert' van de straatweg en de snelweg A44. Rechts, buiten beeld de Elsgeesterpolder.


  [down]Elsgeesterpolder.  [up] 
Afb.(c) RVD
  De oever van de “Haerlemmer Treck-vaert' tussen Oegstgeest en Voorhout. Aan den einder ligt de Voorhouterweg, van Rijnsburg naar Voorhout. U kijkt over de Elsgeesterpolder, een zeer oud gebied, dat door de “Haerlemmer Treck-vaert' wordt doorsneden.
.
  In 1657 werd de “Haerlemmer Treck-vaert' hier gegraven en aangesloten op de reeds bestaande Dynsdaechs Wateryng die van het Hem Meer, waar ook het Huys van Warmondt staat, grillig liep naar Voorhout en verder naar Noordwijk. Daar waar nu nog de Noordwijkse jachthaven aan ligt.
.


  [down] De Haarlemmertrekvaart doorsnijdt de Elsgeesterpolder  [up] 
Afb.(c) RVD
De Elsgeesterpolder, een jonge zeekleipolder aan de noordwestzijde van Oegstgeest vormt een verbinding tussen het Kaaggebied en de duinen. De waarde van dit gebied is gelegen in het open karakter. Het bestaat uit graslanden met sloten waar veel vogels vertoeven.
.
In één van de weilanden is een rechthoekig ‘bosje’ gelegen omringd door een sloot en daardoor niet toegankelijk voor mensen of vee. Verondersteld wordt dat dergelijke geïsoleerd liggende bosjes in vroeger dagen gebruikt werden als begraafplaats van, aan besmettelijke ziekten, gestorven vee (mogelijk miltvuur of runderpest).
De ringsloot zou dan zijn gegraven om besmetting te voorkomen.
.
Overtuigend bewijs voor een dergelijk gebruik van deze bosjes, ook wel pestbosjes genoemd, ontbreekt. Ook voor onderhavig bosje is dit gebruik niet onderzocht. Wel is dit bosje zowel cultuurhistorisch als landschappelijk, een waardevol element. Door aan dit bosje de bestemming Natuur te geven wordt het in het bestemmingsplan beschermd.


.
uit vroegere tijden

.

  [down]Een beeld uit vroegere tijden.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Alsof het een beeld is uit vroegere tijden - de rust straalt u gewoon tegemoet op dit prachtige stukje natuur, wat ongerept ligt te pronken. Met recht kun je zeggen, dat dit een der mooiste gedeelten van de blauwe ader door de Bollenstreek is. Rechts ligt de prachtige wijk Haaswijk en links, in de verte ontwaardt u nog net het in 2003 gerestaureerde 'Tolhuysch'. We kijken van Noord naar Zuid.
.


  [down] Trekvaart op 23 maart 2005  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down]Luchtfoto Haarlemmertrekvaart in 2001.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Deze foto werd in het voorjaar van 2001 genomen van de Haarlemmertrekvaart, rechtsonder de bijna voltooide Morsebel en rechtsboven nog net waarneembaar de Kager Plassen, een prachtig recreatiegebied met ruime mogelijkheden voor wandeltochten, zwemmen, varen en dagrecreatie. Te midden van de drukke en volle randstad een oase van rust en natuur.


  [down]Idyllische oevers vind je nog aan de trekvaart  [up] 
Afb.(c) RVD
  Natuurlijke, idyllische oevers sieren de “Haerlemmer Treck-vaert', die een schril contrast vormen met bijvoorbeeld de grauwe, betonnen walkanten van het Oegstgeester Kanaal.
Dat besef had ook gemeente Oegstgeest, die ter geluidsbescherming langs de provinciale weg de N444, mooie doorzichtige plexiglazen schermen plaatste, i.p.v. de gebruikelijke aarden of houten (ondoorzichtige) wallen.


  [down] In de verte de Postbrug  [up] 
Afb.(c) RVD

  De Haarlemmertrekvaart, waar anders zou je nog zo rustig met je boot kunnen vertoeven? Door de natuurlijke begroeiing van de walkanten lijkt het of de tijd heeft stilgestaan, wanneer je hier met sloep of schip op laat uur doorheen vaart. Die ervaring willen wij graag met u delen.


  [down]Watervogels in de “Haerlemmer Treck-vaert'.  [up] 
Afb.(c) RVD
  In het voorjaar wordt er dankbaar gebruik gemaakt van de oeverbegroeiing die rijk aanwezig is langs de (historische) oevers van de “Haerlemmer Treck-vaert'.
Meerkoeten zijn druk bezig de jongen te voeren met eten wat op de natuurlijke bodem vergaard is door Pa en Ma meerkoet.
Dit plaatje getuigt van evenwicht in de natuurlijke omgeving van dit historische water.
.
De meerkoet (Fulica atra) behoort tot de familie van de rallen. De vogel is 38 centimeter groot, geheel zwart met een witte snavel en voorhoofdsschild.
.
De meerkoet duikt veel, met name bij het zoeken naar waterplanten. Hij vliegt niet graag, hij vlucht liever rennend over het water. Ook bij het opstijgen uit het water wordt eerst een stuk rennend afgelegd. Bij migratie, die meestal 's nachts plaatsvindt, kan hij echter grote afstanden afleggen.
.
De meerkoet is een omnivoor, die zich hoofdzakelijk voedt met waterplanten, weekdiertjes en waterinsecten.
.
Het nest wordt aan de waterkant gebouwd van riet en waterplanten, maar ook van drijvend afval zoals stukken papier of plastic. In een nest worden 5 – 10 eitjes uitgebroed in een tijdsbestek van 21 tot 25 dagen. De jongen, wanneer ze overleven, worden door beide ouders begeleid en kunnen na ongeveer 8 weken vliegen. Overleeft van een nest slechts een enkel jong of zelfs geen (omdat de jongen een gewilde prooi zijn voor reigers en meeuwen), dan doen de ouders een volgende poging. Per broedseizoen doen de ouders 2 tot 3 pogingen een nest jongen groot te brengen.
.
De meerkoet is te vinden op grote wateren, plassen en meren, maar ook in parken, grachten en sloten. Hij komt voor in pglspa, Noord-Afrika, Azië en Australië. In Nederland is het een algemene broedvogel - in 2000 waren er 180.000 broedparen. Buiten de broedtijd komen er grote groepen doortrekkers en wintergasten in Nederland voor. In het Noorden van Nederland wordt de meerkoet ook wel waterkip genoemd. Een meerkoet wordt gemiddeld tien jaar oud.


  [down]Jaagpad van weleer.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Hier is nog net een restant van roemrijke historie zichtbaar, wat ooit een jaagpad was, druk betreden door vele paardenvoeten, geschreeuw van bootslui en het geluid van brekende boeggolven bij het doorklieven van het water van de trekschuit...
.
  Het doet nu geen dienst meer, de N444 heeft dit oude, veel belopen jaagpad reeds vervangen en modern verkeer is op dit overgebleven stukje weg ondenkbaar.
Maar nog steeds betreden vele voeten dit jaagpad, alleen zijn het nu wandelaars, die elke dag weer genieten van rust en natuur, die deze omgeving nog steeds te bieden heeft.
De “Haerlemmer Treck-vaert', richting Haarlem (bij Lisse) de 'Leydsche Treck-vaert' geheten, werd gebruikt voor de kleine handelsvaart en personenvervoer, een stukje geschiedenis, en dat al vanaf 1 november 1657.


.

  [down]De avond valt over de Ouden Dam.  [up] 
Afb.(c) RVD
  De avond valt over 't tot rust gekomen riet, de wind is gaan liggen, een eenzame visser met zijn zoon probeert in het laatste avondlicht nog een visje te verschalken.
Het water van de “Haerlemmer Treck-vaert' stroomt rustig verder
alsof er niets aan de hand is, alsof er in 350 jaar niets is veranderd
de watervogels zijn ongetwijfeld ook nog van hetzelfde model als in vroegere tijden. Rust dan op den Ouden Dam, het eeuwenoude 'kerkepadt' tussen de Abdij van Rijnsburg en Warmond.
Maar nabij, over de Postbrug raast het verkeer verder over de A44
eigenlijk onvoorspelbaar, die 2 uitersten op zo'n klein stuk.


  [down] In 1974 was er al een 'van Hulst' rondvaart op de trekvaart mogelijk  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] IJspret op de “Haerlemmer Treck-vaert' bij de Postbrug (c.1975)  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] Sneeuw op 'Den Ouden Dam' (3 maart 2005)  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] De Leidsevaart bij de Postbrug  [up] 
Afb.(c) WvE


  [down] Boerderij 'de Klinkenberg' in de polder nabij de Postbrug  [up] 
Afb.(c) AJSC

.

  [down] Een kaart van de polder uit 1832  [up] 
Afb.(c) AJSC


  [down] IJspret op de Leidsevaart nabij 'Den Ouden Dam' (c.1985).  [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] De “Haerlemmer Treck-vaert' aan de Oude Vaart
(c.2007)
 [up] 
Afb.(c) RVD


  [down] Winters tafereel op de Oude Vaartweg / de Oude Dam  [up] 
(22 december 2007)
Afb.(c) MVD


  [down]Een eenzame visser, de avond valt.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Aan het einde van een drukke werkdag probeert een eenzame visser, bij het invallen van de duisternis, nog een visje te verschalken.


  [down] De Klinkenbergerplas in al zijn schoonheid met natuurlijke rietkragen  [up] 
Afb.(c) DM


  [down]Vissers weten de vaart wel te vinden.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Behalve voor vaargenot wordt de “Haerlemmer Treck-vaert' gebruikt om in alle rust een visje te verschalken. Zo ook hier, vlakbij viaduct de Postbrug, waar men probeert een visje uit het water te slaan. Alhoewel, het gaat meer om de sport dan om de vis...


  [down]De Haarlemmertrekvaart in winter 1992 nabij de Postbrug.  [up] 
Afb.(c) RVD
  De winter in 1992, de steiger van de Maaskruiser wordt alleen nog bemand door de 12 voet Jol. De Maaskruiser ligt immers in de achtertuin voor revisie. Op de wal is nog het roeibootje van de Fam. Knuppel zichtbaar. Ook Joop Groenedaal zijn boot ligt nu, voor de winterberging op de wal in de Noordwijkse jachthaven. Maar de dooi is duidelijk zichtbaar al ingezet en geschaatst kan er ook niet meer worden.
.


  [down] De Haarlemmertrekvaart, lang voordat de Morsebelpolder werd bebouwd  [up] 

(deze foto is rond 1980 gemaakt)
Afb.(c) RVD


  [down] Haarlemmertrekvaart bij de Postbrug c.1974.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Toen er in de tachtiger jaren zandwinning plaats vond in de Klinkenberger Polder werd het opgezogen zand met een lange pijpleiding vanaf de polder (nadien de Klinkenbergerplas) getransporteerd naar een groot opspuitterrein waar nu transportbedrijf van der Luyt is gevestigd. Hierbij ging het zandtransport ook over de Haarlemmertrekvaart (zie foto) in grote, roestige buizen van wel een meter doorsnede. Aangezien het vrijkomende water ook weer terug moest wae er ook een retourleiding aangelegd. Dit beeld heeft jaren de Haarlemmertrekvaart ontsiert en ook de nabij gelezen woonhuizen hebben in die tijd veel last ondervonden van het zandtransport (stuifzand).
.


  [down] De huidige Postbrug over de trekvaart.  [up] 
Afb.(c) RVD
  Een regenboog siert nog enigzins het viaduct Postbrug over de Haarlemmertrekvaart. De Rijksweg A44 kruist hier de trekvaart, de er overheen razende auto's getuigen van onze haastige eeuw.
.

Start Auteurs Bron Agenda Uitleg Actueel Vlootshow History Boek/Actie Reacties Links Zoeken
Verhalen Poelgeest Trekschuit Tolhuysch Postbrug Strandwallen Algemeen Boerhaave ZwarteTulp Keukenhof Manpadt Haarl_Meer
Leiden Oegstgeest Warmond Voorhout Noordwijk Noordw_hout Lisse Hillegom Vogelenzang Bennebroek Heemstede Haarlem

Bewerkt: zaterdag 3 november 2018